مشروعیت‌بخشی «شخصیت پیر» و پیوند آن با گفتمانِ مسلطِ«سیرۀپیامبر» بر اساس نظریه ون‌لیوو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات‌فارسی. دانشگاه سمنان. سمنان. ایران

2 دانشجوی دکتری زبان وادبیات فارسی،دانشگاه بیرجند، بیرجند،ایران

10.22034/lda.2026.145481.1125

چکیده

کتاب‌های مقامات و مناقب صوفیه از حیث ارائه‌دادن سیمای فرابشری از مشایخ صوفیه بستری متناسب با فرایند مشروعیت‌بخشی فراهم آورده و می‌کوشند با تکیه بر قدرت اقناعی زبان از یک‌سوی و همسو کردن با سیره پیامبر از سویی دیگر، به بازنمایی چهره مشایخ صوفیه به عنوان یکی از کنشگران اجتماعی بپردازند. در این پژوهش برآنیم با تکیه بر رویکرد تحلیل انتقادی گفتمان تئو ون لیوون، به صورت توصیفی-تحلیلی به بررسی شیوه‌های مشروعیت-بخشی «شخصیت پیر» و پیوند آن با گفتمانِ مسلطِ«سیرۀپیامبر» در دو اثر اسرارالتوحید و مقامات ژنده پیل بپردازیم.
نتایج پژوهش نشان می‌دهد مشروعیت‌بخشی«شخصیت پیر» به تاسی از «سیرۀ پیامبر» در دو اثر به صورت دسته‌بندی کلی: نقل اسطوره‌پردازی، ارزش‌گذاری اخلاقی(قیاس) و اعتباربخشی مطرح می‌شود. همینطور دسته‌بندی-های فرعی به صورت: کرامات منتسب، پایبندی به سنن پیامبر، نسب‌نامه طریقت (خرقه‌پوشی)، کهن‌الگوی عمل و ... ارائه گردیده‌است. در یک برآیند کلی‌تر، نشان می‌دهد که اسرار‌التوحید در خلق چهره مشروع ابوسعیدابوالخیر به نسبت مقامات ژنده‌پیل و چهره احمدجام توفیق بیشتری حاصل می‌کند چرا که شخصیت محوری اثر ظرفیت چنین بازنمایی‌ای را دارد و هم نویسنده با مهارت‌هایی، مضامین سیرۀ پیامبر را به تجاربی زیسته و عاطفی مبدل ساخته است و تلاش می‌کند از تمام سازوکارهای منتسب به سیرۀ پیامبر بهره وافی ببرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار