زبان آرمانی زنان سنّت‌گرا در دو رمان سهم من و یک دختر تنها: تحلیل گفتمان انتقادی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی فارسی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی سازوکارهای گفتمانی به بازنمایی آرمان‌های زنانۀ «زنان سنّت‌گرا» در دو رمان سهم من اثر پرینوش صنیعی و یک دختر تنها اثر ادنا اوبراین بر اساس تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف پرداخته است. در این پژوهش که مبتنی بر روش توصیفی-تحلیلی است، نگارندگان با توجه به حجم داده‌ها در بستر رمان، تمرکز اصلی را روی گفتمان‌های کلیدی که به عنوان هستۀ اصلی روایات شناخته می‌شوند، قرار داده و جملات تعیین‌کننده را بررسی و تحلیل کرده‌اند. بنابراین، مطالعۀ حاضر با تمرکز بر بخش زبانی گفتمان، به تحلیل سه لایۀ واژگانی، دستوری و ساخت‌های متنی در «سطح توصیف» پرداخته و نشان داده است که زبان زنانه، چگونه به بازشناسی ارزش‌های واژگانی، رابطه‌ای، بیانی و استعاری در هر دو متن، ضمن بازتاب سلطه و سرکوب، می‌پردازد. بدین‌ترتیب در نمونه‌گیری‌های جدولی به این نتیجه دست یافتیم که در دو اثر، زبان آرمانی شخصیت‌های زن به دنبال بیان نیازهای مدنی خود مانند تحصیل، عشق و استقلال در مقام آرمان فردی است که در تقابل با گفتمان‌های مردسالار، مذهب و سنّت قرار می‌گیرد. مقایسۀ دو رمان نشان می‌دهد که در سهم من، سلطه بیشتر در قالب ساختارهای خانوادگی و فرهنگ مذهبی ایران بازتولید می‌شود، همچنان‌که در یک دختر تنها نیز محدودیت‌ها عمدتاً از سوی کلیسا و نظام مذهبی ایرلند اعمال می‌گردد. یافته‌ها آشکار می‌سازد که زبان زنان در این متون، اگرچه در چارچوب گفتمان‌های مسلط گرفتار است، اما از طریق آرزوها، استعاره‌ها و حتّی انتقادات مستقیم، فضایی برای بازنمایی فردیت و عاملیت ایجاد می‌کند. چنان‌که کاتلین با انتقادات صریح، پدر خود و پدر روحانی را خشمگین می‌کند، اما معصومه با دعا و زبان استعاری می‌کوشد به آرمان‌های خود دست یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. اعتمادی، اختر و علی دهباشی (1383). «گفتگو با پرینوش صنیعی»، بخارا، 39 و 40، 272-256.

    اوبراین، ادنا (1379). دختری تنها، ترجمۀ بهمن فرزانه، تهران: بدیهه.

    خمسه، شروین و نسرین شیرزاده (1397). «تحلیل جامعه‌شناختی رمان سهم من با تکیه بر نظریات لوسین گلدمن»، فصلنامه تخصصی تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی، 10(36)، 161-179.

    ساعدی، سلما (1394). «تحلیل رمان سهم من از دیدگاه فمینیستی»، فصلنامه علمی پژوهشی زبان و ادبیات فارسی، 7(25)، 92-67.

    شهرستانی، سید محمدعلی (1383). «سهم من»، بخارا، 37، 389-381.

    صمیمی، سعیده و پروانه عادل­زاده و کامران پاشایی (1399). «بررسی روانکاوانۀ نیاز مهرطلبانه و تفاوت آن با عشق سالم در رمان سهم من بر اساس نظریۀ کارن هورنای»، فصلنامه علمی-تخصصی مطالعات زبان و ادبیات غنایی، 10 (35)، 58-41.

    صمیمی، سعیده؛ عادل­زاده، پروانه و کامران پاشایی‌فخریی (1399). «واکاوی کهتری و مکانیسم­های جبران شخصیت معصومه در رمان سهم من با تکیه بر روانشناسی آدلر»، مجله علمی جستارنامه ادبیات تطبیقی، 4 (13)، 139-120.

    صنیعی، پرینوش (1383). سهم من، چاپ هشتم، تهران: روزبهان.

    عبدی، مالک و رقیه نظری­پور (1398). «نمایۀ تصویر رنج­مندی زنان در دو رمان سهم من از پرینوش صنیعی و بنات الریاض اثر رجاء عبدالله الصانع»، کاوش­نامه ادبیات تطبیقی، 9(35)، 81-102.

    فتوحی رودمعجنی، محمود (1391). سبک­شناسی نظریه­ها رویکردها و روش‌ها، تهران: سخن.

    فرکلاف، نورمن (1379). تحلیل انتقادی گفتمان، گروه مترجمان، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.

    کریمی، فاطمه و قهرمان شیری (1404). «آرمان­شهر زنانه و زن سنّت­گرا: بررسی جامعه‌شناختی دو رمان سهم من (پرینوش صنیعی) و یک دختر تنها (ادنا اوبراین)»، مجله ادبیات پارسی معاصر، 15(2)، 200-171.

    کریمی، فاطمه و مجید منصوری (1405). «جست­وجوی آرمان­شهر زنانه: بررسی سفر قهرمان زن در سایۀ سنّت (با تکیه بر رمان­های سهم من و یک دختر تنها)»، دوفصلنامه پژوهش­های ادبی-فلسفی، 4(3)، 33-7.

    1. Chase, Elizabeth (2010). “Rewriting genre in The Country Girls Trilogy”, New Hibernia Review, 14(3), 91–105. https://doi.org/10.1353/nhr.2010.0042

    Byron, Kristine (2002). “In the name of the mother …: The epilogue of Edna O’Brien’s Country Girls Trilogy”, Women’s Studies, 31(4), 447–465.  https://doi.org/10.1080/00497870214048 Chang, Ann Wan-lih (2019). A female odyssey of romantic illusion: Abject women in Edna O’Brien’s five love stories, Sun Yat-sen University Journal of Humanities and Social Sciences. (Kaohsiung Campus).

    Barros-del Río, María Amor (2018). “Thematic transgressions and formal innovations in Edna O'Brien's The Country Girls Trilogy and Epilogue”, Estudios Irlandeses: Journal of Irish Studies, 13, 77–89. https://doi.org/10.24162/EI2018-7980

    Fairclough, Isabela & Norman Fairclough (2012). “Political discourse analysis: A method for advanced students”, New York: Routledge.

    Fairclough, Norman (1995). “Media discourse. London”, Hodder Education.

    Fairclough, Norman (2010). “Critical discourse analysis”, The critical study of language. London: Longman.

    Fairclough, Norman (2013). “Discourse and social change”, Cambridge: Polity Press.

    Fairclough, Norman & Isabela Fairclough (2018). “A procedural approach to ethical critique in CDA”, Critical Discourse Studies, 15 (2), 169–185. https://doi.org/10.1080/17405904.2018.1427124

    Nunes, Charlott (2007). Return to the lonely self: Autonomy, desire and the evolution of identity in The Country Girls Trilogy, Canadian Journal of Irish Studies, 33(2), 39–47.

    Weston, Elizabeth (2010). Constitutive trauma in Edna O'Brien's The Country Girls Trilogy: The romance of reenactment, Tulsa Studies in Women’s Literature, 29(1), 83–105.