دانش آموختهی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.
10.22034/lda.2026.145096.1119
چکیده
آیرونی از اصطلاحات سه حوزة نقد ادبی، فلسفه و بلاغت است که باعث تأویلپذیری و چندمعنایی بودن متون ادبی میشود، نوعی بیان دوپهلو و گاهی چندپهلو که مخاطب را غافلگیر میکند، در آیرونی شاعر یا نویسنده این امکان را دارد که چیزی بگوید و چیز دیگری را اراده کند، چون پنهان شدن مدلول و نقض شدن آن باعث ایجاد تنش در متن میشود. در کلام آیرونیدار، نوعی دوگانگی و معنای متضاد وجود دارد که سبب چندمعنایی و گسترش تضاد معنا در متن میشود و شاعر یا نویسنده با بیانی چندوجهی حقیقتی را در ورای گفتار خود به خوانندة هوشیار مینمایاند. از مطالعة گفتمانها میتوان چندمعنایی کلام آیرونی دار را دریافت. این شگرد ادبی را مستوره اردلان هم در اشعارش به کار برده است. در این پژوهش که به شیوة توصیفی ـ تحلیلی است و گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانهای انجام گرفته است به نحوه و میزان استفادة مستوره از انواع آیرونی در راستای انتقال پیام خود به خواننده پرداخته شده است. پژوهش حاضر، ما را به این نتیجه رهنمون میسازد که مستوره از انواع آیرونی در کلام خویش در راستای طرح مضامین انتقادی، عاشقانه و شکوه و گلایه از روزگار بهره برده است. نوعی از آیرونی که بیشترین بسامد را در اشعار مستوره دارد، آیرونی رادیکال است که با استفاده از آن نگرش انتقادی خود را به جامعة آن زمان مطرح میکند.
)