تحلیل اشعار مستوره اردلان با تأکید بر آیرونی (قرائتی گفتمانی)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی فارسی

نویسنده

دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد سنندج، سنندج، ایران.

چکیده

آیرونی از اصطلاحات سه حوزة نقد ادبی، فلسفه و بلاغت است که باعث تأویل‌پذیری و چندمعنایی بودن متون ادبی می‌شود، نوعی بیان دوپهلو و گاهی چندپهلو که مخاطب را غافلگیر می‌کند. در آیرونی، شاعر یا نویسنده این امکان را دارد که چیزی بگوید و چیز دیگری را اراده کند، چون پنهان شدن مدلول و نقض شدن آن باعث ایجاد تنش در متن می‌شود. در کلام آیرونی‌دار، نوعی دوگانگی و معنای متضاد وجود دارد که سبب چندمعنایی و گسترش تضاد معنا در متن می‌شود و شاعر یا نویسنده با بیانی چندوجهی حقیقتی را در ورای گفتار خود به خوانندة هوشیار می‌نمایاند. از مطالعة گفتمان‌ها می‌توان چندمعنایی کلام آیرونی‌دار را دریافت. مستوره اردلان از این شگرد برای ایجاد گفتمان خاص خود بهره برده است. در این پژوهش که به شیوة توصیفی ـ تحلیلی  است و گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای انجام گرفته است به نحوه و میزان استفادة مستوره از انواع آیرونی در راستای انتقال پیام خود به خواننده پرداخته شده است. پژوهش حاضر، ما را به این نتیجه رهنمون می‌سازد که مستوره از انواع آیرونی در کلام خویش در راستای طرح مضامین انتقادی، عاشقانه و شکوه و گلایه از روزگار بهره برده است. نوعی از آیرونی که بیشترین بسامد را در اشعار مستوره دارد، آیرونی رادیکال است که با استفاده از آن نگرش انتقادی خود را به جامعة آن زمان مطرح می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اردلانی، شمس­الحاجیه (1395). «جلوه­های آیرونی در شعر حافظ»، پژوهش­نامه نقد ادبی و بلاغت،  (1)5، 188-171.
اسعدی، رضا (1390). جلوه­های وصل و هجران در غزل­های سعدی و مستوره کردستانی، دانشگاه پیام نور تبریز، استاد راهنما: احمد محمدی، کارشناسی ارشد.
اصلانی، محمدرضا (1385). فرهنگ واژگان و اصطلاحات طنز، چاپ اول، تهران: کاروان.
اندوز، فاطمه (1400). بررسی تطبیقی مضامین در دیوان پروین اعتصامی و مستوره اردلان، دانشگاه پیام نور ایلام، استاد راهنما: علی حسن سهراب­نژاد، کارشناسی ارشد.
انوشه، حسن (1376). فرهنگنامة ادبی فارسی، جلد اول تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
ایبرمز، ام.اچ؛ جوی گالت هرفم (1387)، فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی، ترجمه سعید سبزیان، چاپ اول، تهران: رهنما.
پناهی، مهین (1403). «بازتاب گفتمان اجتماعی دورة قاجار در اشعار مستوره کردستانی با رویکرد نورمن فرکلاف»، مطالعات اجتماعی روان­شناختی زنان، (3)22، 145-122.
صفایی، علی و حسین ادهمی (1392). «نگاهی به جلوه­های آیرونی در اندیشه و اشعار پروین اعتصامی»،  زبان و ادب فارسی (نشریة سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)، 66(228)، 96-62.
صیدی، کامیار. (1398) آیرونی در مثنوی­های عطار نیشابوری، دانشگاه ایلام (دانشکدة ادبیات و علوم انسانی)، استاد راهنما: حسن سلطانی، دکنری.
کردستانی، ماه­شرف خانم (مستوره) (1394). دیوان مستوره، مقابله  تصحیح ماجد مردوخ روحانی، چاپ سوم، سنندج: کانی کتیب.
مکاریک، ایرنا ریما (1383). دانش­نامة نظریه های ادبی معاصر، ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، چاپ چهارم، تهران: آگاه.
موکه، داگلاس کالین (1389). آیرونی،  ترجمه حسن افشار، چاپ اول، تهران: مرکز.
Abrams, M.H. (2006). A glossary of literary trems, Eighth edition. Heinle & Heinle.
Shipley, joseph Twadel. (1995). Dictionary of world literary trems, criticism, forms, technique (edited by T. shipley) london. George Allen & unwin Ltd.
Cuddon, j.A. (1987). A Dictionary of literary Terms. London. Penguin books.